قالب های گرافیکی
اگر چه GIF ،BMP ،JPG وTIF شبيه به كدهايي مخفي هستند كه جيمز باند از آنها استفاده ميكرد! اما واقعيت اين است كه اين كدها بيانگر قالبهاي رايج گرافيكي هستند كه به عنوان يك كاربر كامپيوتر ممكن است با آنها برخورد كنيد. از آنجا كه براي يك فرد مبتدي گرفتار شدن در پيچيدگيهاي قالبهاي گرافيكي دور از ذهـن نيسـت، در ايـن مقـاله سعي شـده اسـت الفباي الگوهاي گرافيكي را بـه نحوي سـاده بيان كـنيم تـا از ايـن رهـگذر بـتوانيد كدهاي گرافيكي را همانند كارآگاهي زبردست رمزگشايي كنيد و بهترين قالب گرافيكي را براي نيازهاي خود انتخاب كنيد.
دو دستهبندي اصلي
قبل از بحث در مورد جزئيات، دانستن اينكه دو دستهبندي اصلي و كلي در مورد ساختارهاي گرافيكي وجود دارد، كمك موثري خواهد بود، اين دو دستهبندي عبارتند از Bit map و Vector (نوع سوم كه كاربرد كمتري دارند فايلهاي متا هستند كه تلفيق اين دو نوعند.)
Bit map كـه پيكـسل يـا خـطوط مـوازي (Raster) نـيز ناميده ميشود در هر گوشه و كنار، از تصاوير وب گرفته تا تصاويري كه در برنامه Paint ايجاد ميكنيد، يافت ميشود. به عنوان مثال زماني كه يك تصوير ديجيتال را باز ميكنيد به احتمال زياد يك تصـويـر Bit map را شـاهد خواهـيد بـود. در مـقابل بـرنامههاي طراحي مانند CAD با استفاده از قالب برداري (Vector) شكلها و تصاوير را ايجاد ميكنند. حال به ارائه توضيحاتي در مورد هر يك از اين دو ساختار گرافيكي ميپردازيم.
Bit map: اين سـاختار گـرافيكي بـا تـقـسيم تـصوير به تعدادي پيكسلهاي ريز و سپس تخصيص رنگ به هر پيكـسل و تنظيم شدت رنگ و سـايه آن كار ميكند. اگر چه هر پيكسل تنها ميتواند يك رنـگ و شـدت آن را نمـايش دهد اما يـك تصوير ميتواند شـامل صـدها و هزاران پيكسل باشد. گرافيك Bit map داراي يك مشكل اسـاسي اسـت و آن ايـن اسـت كـه چـنانچه بـخواهيد انـدازه يـك فـايل Bit map را بـزرگ كـرده و يا كـوچك كنيد، وضـوح و كيفيت آن تغـيير ميكـند و حتي موجـب به هـم ريختگي تصويرميشود. برنامههايي كـه بـراي تـغـيـير انـدازه تصاوير Bit map اسـتفاده ميكـنـيـد يـكـي از ايـن دو شـيـوه را بـراي ايــن مـنـظـور به كار ميگيرند، شيـوه اول از طريق كشيدگي پيكسلها در هنـگام بـزرگ كـردن انـدازه تـصـاويـر عـمـل ميكـند، بـدون اينكه تعـداد پيكسلها را در كـل تـصويـر تغيـير دهـد امـا ايـن شـيوه ممـكن اسـت لبههاي تيز و دندانهدار در تصوير ايجاد كند.
شـيـوه دوم، پـيـكسلهـاي غـيـرضــروري را بــراي تـقـليـل انـدازه تـصـويـر حـذف ميكنـد. ايـن فـرآيـند اغـلب مـوجـب پـديـد آمـدن يك تصويـر بـا كـيفـيـت نامـناسـب مـيشـود. تـصـور كـنـيـد كـه هـر تـصـوير Bit map هـمانند يـك موزائيك يا سنگ فرش طرحدار باشد. اگر موزائيك يا سنگ فرش را بزرگ كنيد طـرحها و شـكلهاي مـوجود در آن كـشيده شده و لـبهها تيز و گـوشهدار ميشـوند. زمـاني كه تـصوير Bit map را كوچك ميكنيد، مقداري از طرحها و شكلها را دور مياندازيد كه اين به نوبه خود باعث ميشود موزائيك يا سنگ فرش ساختار و طراحي اوليه خود را از دست بدهد. البته شما ميتوانيد درجه وضوح تصوير را به بالاترين تعداد نقطه در هر اينچ (dpi) افزايش دهيد و تصويري واضحتر داشته باشيد. به عنوان مثال تصاوير ديجيتال با درجه وضوح 300 نقطه در اينچ جزئيات بيشتري نسبت به تصاوير با درجه وضوح 72 نقطه در اينچ ارائـه ميدهنـد. يـكي ديـگر از مـشكلات Bit map اندازه بزرگ فايل و اشغال كردن فضاي زيادي از هاردديسك است. شما ميتوانيد با فشردهسازي فايـلهاي Bit map با استفاده از برنامههاي فشردهسازي مانند WinZip اين مشكل را برطرف كنيد. اگر ميخواهيد فايلهاي Bit map را از طريق پست الكترونيكي ارسال كنيد، فشردهسازي آنها امري ضروري است كه هم زمان ارسال و هم زمان دريافت آنها را كاهش ميدهد، به علاوه اينكه بسيـاري از كـامپيوترهاي موجـود در شـبـكههاي ايـنترنـت (كه در اصـطلاح بـه آنها كلايـنـت گـفتـه ميشـود) مقدار محدودي فضا براي نگهداري فايلها دارند.
بزرگنمايي يك تصوير گرافيكي كه از قالب Bit map بهره گرفته باشد، موجب به هم ريختگي و دندانهدار شدن گوشههاي تصوير ميشود.
بردار: اگر چه گـرافـيـك بـــرداري يــــا Vector كـاربرد كمـتري نـسـبت بــه Bit map دارد امـا ايـن نـوع گـرافيك بـراي ترسيمات بـا دقــت بـالا در بـرنامههاي طـراحـي مثـل AutoCAD ايـدهآل اســت. بــرنــامــههـاي CAD و مــعـمـــاري از شكلهاي هـندسي ســاده بـراي ايـجـاد فـايـلهـاي Vector استفاده ميكنند. از آنـجـا كـه شـكلهاي هــنــدســي Vector بـــا استـفـاده از فـرمـولهـا و مـعـادلات ريــاضـي ايـجاد ميشوند، بنابراين داراي لبههاي صـاف و هـموار هستـند. امـا مـزيت اصـلي گرافيك Vector ايـن اسـت كه ميتـوانيد طرحها و ترسيمات خود را بدون به هم ريختن تصوير يا ايجاد لبههاي تيز، بزرگ و يا كوچك كنيد؛ ضمن اينكه فايلهاي برداري برخلاف Bit map فضاي زيادي را اشغال نميكنند.
بيشتر بدانيد!
اكنون ميدانيد كـه گرافيك Bit map براي عكـسها و تصاويري كه تغييرات تدريجي در سايههاي رنگي آنها وجود دارد، مناسب است؛ در حالي كه بـردار براي برنامههاي طراحي و نقشهكشي عملكـرد مناسـبي دارد؛ زيـرا كـاربر ميتـوانـد بـدون تغيـيـر و به هم ريختگي، اندازه شكل را بـزرگ يا كـوچك كند. در ادامـه برخي از رايجترين قالبهاي گـرافيكي از هر دو گـروه را شـرح ميدهيم.
BMP: پسونـد BMP نشان دهـنده يك فـايل از نـوع Bit map است. شما ميتوانيد تصاوير ذخيره شده در قالب BMP را با بسياري از برنامههاي مايكروسافت باز كرده و ويرايش كنيد. با در نظر داشتن معروفيت سيستم عامل ويندوز و فراگير بودن آن منطقي به نظر ميرسد كه BMP يكي از گستردهترين قالبهاي مورد استفاده در فايلهاي گرافيكي باشد. اما همانطور كه قبلاً اشاره شد يكي از نكات منفي اين قالب گرافيكي غير فشرده بودن آن است، بدين معني كه فايلهاي با پسوند BMP فضاي زيادي از حافظه را اشغال ميكنند.
TIFF: يك قالب گرافيكي غيرفشرده ديگر از نوع Bit map است. TIFF كه بهطور گستردهاي توسط برنامههاي گرافيكي پشتيباني ميشود. TIFF از هر انـدازه، وضوح و يا عمق رنگ پشتيباني ميكـند، از ايـن رو عـرضه كـنندگان اسـكنر از توسعهدهندگان اصلي و عمده TIFF هستند. اكـثر برنامههاي گرافيكي از جمله PowerPoint و Adobe Photoshop ميتـوانـنـد فـايلهاي خود را تحت اين قالب ذخيره كنند. اما فراموش نكنيد كه TIFF به عنوان يك قالب غير فشرده به فضاي زيادي، حتي بيشتر از نوع BMP، براي ذخيره شدن نياز دارد به خصوص اگر روي تصاويري با درجه وضوح بالا كار ميكنيد.
GIF و JPEG: اگر در صفحات وب گشتوگذار كنيد تصاويري را با پسوندهاي JPEG ،JPG و GIF خواهيد ديد. هر دو قالب از فشرده سازي استفاده ميكنند و نتيجه اينكه فايلهاي ايجاد شده كوچكتر بوده و سـريعتر دريافت و بـارگذاري ميشوند. نوع GIF در ابتدا توسط شركت CompuServe براي تسريع انتقال فايلهاي گرافيكي به صورت online طراحي شد. اين قالب در تصاويري با رنگها و خطوط متمايز كم يعني كمتر از 256 رنگ به خوبي عمل ميكند و كاربرد خوبي دارد.
قـالـب نـوع JPEG هـمانـند GIF فـايلهاي گـرافيكي را فـشرده ميسازد و در برخي مـواقع حـجم فـايل را تـا50 درصـد كـاهش ميدهـد، امـا اينـكه يـك تـصـويـر تـا چـه حـد فـشرده ميشــود بستگي بـه نــوع و شــرايـط تـصـويـر اولــيـه دارد و در شــرايــط مـخـتلف متفاوت اســت. فـايلهـاي فـشـرده JPEG مـقــداري از رنــگ خـود را طـي فـرآيـنـدي كه فـشـردهسـازي تــقلـيـلي (Lossy Compression) نام دارد از دسـت ميدهـنـد. يـعني در ايـن حـالـت، شـمـا كـيـفيت تـصـويـر را با حـجم كـوچكتر مبـادله ميكنيد. امـا بسيـاري از برنامههاي گرافيكي امكان كنترل مقدار فشردهسازي تصوير را براي كاربر فراهم ميكنند.
EPS: قالب گرافيكي EPS شامل دستورات PostScript است كه به يك چاپـگر PsotScript اعـلام ميكـند كه چگونه يك فايل را چاپ كـنـد. PostScript زبـان اسـتفـاده شـده در فـايلهـاي برنامههاي نشر روميزي و گرافيك پيشرفته براي انتشار و تكثير بهتر است.
انتخاب با شماست!
حدس ميزنيد چه اتفاقي خواهد افتاد اگر يك فايل گرافيكي را در برنامهاي ديگر، غير از برنامهاي كه در آن ايجاد شده است باز كنيد؟
شايد هيچ اتفاقي روي ندهد زيرا اكثر برنامههاي گرافيكي ميتوانند مجموعه زيادي از قالبهاي گرافيكي را پشتيباني كنند. به عنوان مثال Microsoft Photo Editor فايلهايي از نوع GIF ،JPEG و BMP را باز ميكند. اگر با يك فايل گرافيكي كه با آن آشنايي نداريد، كار ميكنيد و ميخواهيد بدانيد كدام يك از برنامههايتان از آن پشتيباني ميكنند، برنامه را باز كرده و در مـنوي File روي گزينه Save as كليك كنيد.در پنجره باز شده در كادر Save as، روي فلش رو به پاييـن آن كـليك كنيد تـا فهرستـي از قالبهاي گرافيـكي كه با آن برنامه كار ميكنند را مشاهده كنيد. براي ذخيره كردن فايل در يك قالب فايلي متفاوت، قالب مورد نظرتان را از اين فهرست انتخاب كنيد.
اگر چه در اينجا مجال كافي براي بيان و توصيف همه قالبهاي گرافيكي در اختيار نيست اما به نظر ميرسد كه همين اطلاعات ارائه شده تا حدودي موجب كاهش سر در گمي پيرامون قالبهاي گرافيكي است و ميتواند شما را در تصميم گيري در انتخاب نوع فايل گرافيكي ياري دهد.
پژمان دور اندیش
منبع: وب